GEÇMİŞTEN GELECEĞE KAŞKAY TÜRKLERİ
GEÇMİŞTEN GELECEĞE KAŞKAY TÜRKLERİ
Turan Kültür Merkezi Süleymaniye Kürsüsü etkinliklerimize, 7 Mart 2026 Cumartesi günü 14.00’te, İstanbul Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü konferans salonunda, Kaşkayı Azatlık Yolunun İttifakı Partisi Sözcüsü Altay Kaşkayı’nın verdiği “Geçmişten Geleceğe Kaşkay Türkleri” konulu konferansımızla devam ettik.
Altay Kaşkayı, 1. Köken ve Etimoloji, 2. Tarihi Dönemler ve Siyasi Rol, 3. Sosyal ve İdari Yapı, 4. Demografi ve Coğrafya, 5. Kültürel Miras, 6. Güncel Siyasi Mücadele ve İnsan Hakları olmak üzere altı başlık altında ele aldığı Kaşkay Türkleri hakkında özet olarak şu hususlara değindi:
Özbek Türkçesinde “kahraman” anlamına gelen, ayrıca “beyaz alınlı at” (kaşka) veya “Kayı” boyuyla bağlantılı olarak “Güçlü Kale” veya “İleride olan Kayılar” manalarına gelebilen Kaşkayı adının derinliği M.Ö. 1350’li yıllara kadar dayanır ve bu topluluk Safevi döneminden çok daha önce vardır.
Safevi, Afşar, Zend ve Kaçar dönemlerinde askeri ve stratejik roller üstlenen Kaşkaylar, Portekizlilerin bölgeden kovulması ve Şiraz’ın savunulması gibi olaylarda kilit rol oynamışlar; Pehlevi Döneminde Rıza Şah’ın zorunlu iskan politikalarına karşı direnmişler ve petrolün millileştirilmesi sürecinde merkezi bir duruş sergilemişlerdir.
Kaşkaylarda toplumsal yapılaşma “El”den başlayıp “Ev”e kadar uzanan birimlere ayrılır, en üstte İlhanların, en altta ise düşük sosyal grupların yer aldığı bir tabakalaşma vardır. İlhanlık, genel gözetmen, münşi başı ve mirahor gibi kendine özgü görevlilerin bulunduğu bir yönetim sistemine sahiptir.
1932 verilerine göre nüfus oranının bugün en az 5 milyona olması gerekirken resmi kayıtlarda sistematik bir asimilasyonla bu rakam çok daha düşük gösterilmeye çalışılmaktadır. Kaşkaylar ağırlıklı olarak Fars, Kerman, Isfahan ve Huzistan gibi İran’ın güney bölgelerinde yaşamaktadırlar.
Halayları, aşık müziği, kendine özgü geometrik desenli el dokuması halıları ve milli kıyafetleri ile zengin bir kültüre sahip olan Kaşkaylar, düşmanlarının bütün soyunu kurutma girişimlerine rağmen dayanıklılığı ve hızıyla bilinen çok özel bir tür olan Dereşorlu atını yetiştirmişlerdir. Kaşkayların halı giyim gibi özgün kimlik değerlerini, başkaları adına tescillenmek için Fars yönetimi ve dünyadaki iş birlikçileri büyük çaba göstermektedirler.
Uzun yıllar siyasetin dışında tutulan ve yönetimde olmalarına izin verilmeyen Kaşkaylar, yakın dönemde kurdukları Kaşkayı Azatlık Yolunun İttifakı Partisi /KAYI Partisi’yle mücadelelerini geleneksel “İlhan” odaklı yapıdan modern partileşme ve federalizm stratejisine taşımışlardır. Kaşkaylar, Ruhullah Muradi tarafından kurulan Kaşkayı İnsan Hakları Örgütü’nün Birleşmiş Milletler nezdinde yürüttüğü raporlama ve hak arama faaliyetlerini İran rejimi algılanmak zorunda kalmış ve yönetimde az da olsa temsil edilmeye başlamışlardır.
Sonuç olarak; tarihsel süreçte teşkilatlanmaları, kahramanlıkları, kültürleriyle Türk varlığını korumak ve yön vermek yolunda çok önemli görevleri yerine getirmiş Kaşkay Türkleri, bundan sonra da ülkelerinin ve çağdaş dünyanın gerçeklerini göz önünde bulundurma bilinciyle geleceğe yürümeye devam edeceklerdir.
Kategori: Duyurular, Genel, Süleymaniye Kürsümüz
