TÜRK DÜNYASI’NDA EKONOMİK GELİŞMELER

23 Şubat 2026

Fotoğraflar: M. Kemal Sallı

Turan Kültür Merkezi Süleymaniye Kürsüsü etkinliklerimize, 21 Şubat 2026 Cumartesi günü 14.00’te, İstanbul Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü konferans salonunda, Dünya Türkleri Bilim ve Teknoloji Akademisi Derneği iş birliğiyle gerçekleştirdiğimiz ve Prof. Dr. İbrahim Attila Acar’ın konuşmacı olduğu “Türk Dünyası’nda Ekonomik Gelişmeler” konulu konferansımızla devam ettik.

Konferansın açılış konuşmasını gerçekleştiren Türk Dünyası Bilim ve Teknoloji Akademisi Derneği Genel Başkanı Semih Taner, derneklerinin kuruluş amacına, Türkiye başta olmak üzere Türk Dünyası’nın diğer ülkelerindeki yapılanmalarına ve ilişkilerine değindi.

Dünya Türkleri Bilim ve Teknoloji Akademisi Derneği / İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi öğretim üyesi olan ve Türk Dünyası ekonomisini yakından takip eden Prof. Dr. İbrahim Attila Acar; Türk Dünyası’yla ilgili yaptıkları çeşitli toplantılarda, alan araştırma ve gözlemlerinde dilde, eğitimde birliği gerçekleştirirken işte birliğin aşamalarında biraz tavsadığımızı gözlemlediklerini söyleyerek başladı. Bu bağlamda ilişki içinde bulunduğumuz dünyadaki ekonomik ve stratejik gelişmelerin sarmalındaki Türk Dünyası olarak biz kendi “işte birliğimizi” gerçekleştirmenin bir yolu nasıl kolaylaştırabiliriz sorusuyla yola çıktıklarını belirten Acar, bunun cevabına yönelik elde ettikleri sonuç ve öngörüleri istatistik tablolar desteklediği yansılı sunumunda şu şekilde özetledi:

“Dünyanın ekseni kayıyor. Çift kutuplu, tek kutuplu derken şimdi çok değişkenli bir dünyadan söz edilmektedir. Süper güçler yanında, yükselen orta seviye güçler de oyunda belirleyici olmaya başladı. Önce ABD-Rusya üzerinden açıklanan bu yaklaşımların yeni adresi Çin ile birlikte yükselen sekiz ülke: Türkiye, Hindistan, Meksika, Brezilya, Endonezya, Suudi Arabistan, Güney Kore, Avustralya oldu. Bu ülkeler “oyun bozucu” olmaktan çıkıp “oyun kurucu” olmaya yöneldi. Türkiye’nin Türk Devletler Teşkilatı içerisinde harekete geçirdiği 160 milyonluk nüfus ve 2,5 trilyon dolarlık ekonomik yapı dikkate değer durumdadır.

Türk Devletleri Teşkilatı (TDT), Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkiye ve Türkmenistan’ı (+2 Macaristan ve KKTC) bir araya getiren bir platform olarak, 2021’de kabul edilen, “Türk Dünyası 2040 Vizyon Belgesi” mevcut durumun ötesinde bir etki ve güç doğurmaktadır.

2027 için planlanan ama 2024’te gerçekleşen 2,5 trilyon dolarlık GSYİH rakamı ile dahi bu ülkeler, dünyanın 8. büyük ekonomisi olurdu.

TDT 2040 Vizyonu ile “Doğu-Batı ve Kuzey-Güney ticaret koridorlarında güçlü bir bölgesel ekonomik grup” oluşturma hedefini, jeostratejik bir kaldıraç olarak görmektedir. 2040 Vizyonu 3 hedefe odaklanmıştır:

– sürdürülebilir kalkınma,

– finansal bağımsızlık ve

– küresel entegrasyon.

Yeni vizyon dijital ekonomi, yeşil dönüşüm, tarım ve sağlık alanlarına dikkat çekmektedir. Bunun için oluşturulan Türk Yatırım Fonu 2024’te 500 milyon $ sermaye ile kurulmuştur. Ancak yetersizdir.

TDT için ulaşım ve ticaret koridorları Orta Koridor’un (Hazar Geçişli Doğu-Batı) güçlendirilmesi, gümrük prosedürlerinin sadeleştirilmesi ve tedarik zincirlerinin entegrasyonu, Avrupa-Asya arasındaki ticaretin hızlandırılmasına odaklanmıştır.

20-21 Mayıs 2025 Budapeşte zirvesi, “Doğu ile Batı’nın Buluşma Noktası” teması ile yapılmıştır. Bunun en somut örneği ekonomik entegrasyon odaklı olarak görülmektedir. Sadece Özbekistan bile TDT üyeleriyle ticaretini 2017’den beri üç kat artırarak 10 milyar dolara ulaşmıştır.

Bunun için ticaret engellerinin kaldırılması, gümrük koridorları, transit geçiş kolaylıkları, bölgesel altyapının iyileşmesine bağlıdır.

Ticaret artışı, diaspora ve medya etkisi ile “Türk Zamanı” kavramını somutlaştıracaktır.

Bunun için;

Bişkek 2024 ve Budapeşte 2025 zirvelerinin somut sonucu;

Ticaret hacmini artırması,

Yerel para birimlerinde işlem yapılması,

Orta Koridorun canlandırılıp,

Bölgesel büyümeyi hızlandırmak olarak ele alınmıştır.

Yeşil ve dijital dönüşüm ile ilgili adımlar metinlerde yer almıştır.

Ticaret gelişmektedir:

2020 25 milyar dolar

2021 28 milyar dolar

2022 33 milyar dolar

2023 42 milyar dolar

2024 50 milyar dolara ve kısa sürede 100 milyar dolarlara gidecektir.

Tarım ve gıda konusunda, Kırgızistan ve Özbekistan öne çıkmaktadır.

Yine Özbekistan’ın pamuk ihracatı %25 artmıştır.

Ulaşım ve Lojistik: Orta Koridor (Trans-Hazar), 2023’te ticaretin %40’ını desteklemiş. Türkiye-Kazakistan demiryolu projesi gündemdedir.

İnşaat ve Sanayi: Türkiye’nin inşaat malzemeleri ihracatı, Orta Asya altyapı projeleriyle 10 milyar dolara gidiyor (%40).

Dijital ve Hizmetler: E-ticaret, 5 milyar dolara yaklaşmış; Bişkek’in “Dijital Başkent” ilanıyla ivme kazanmıştır.

E-ticaret platformları ve “Dijital İpek Yolu”. Bişkek 2025 Dijital Başkenti olarak 10 milyar dolarlık dijital ticaret hedeflenmektedir.

Finans ve Yatırım: Yerel para birimlerinde ticaret hedefi %50’dir.

Türk Yatırım Fonu ve İstanbul Finans Merkezi ile finansal entegrasyon öngörülmektedir.

Turizm ve Sağlık konusunda, Celal-Abad turizm merkezi ve ortak sağlık protokolleri için 2030 hedefi 20 milyar dolardır.

Bu planlar ile, ticaret hacminde 2027’de 100 milyar dolar hedefi yakalanacaktır.

Ekonomik iş birliğinin en somut sonucu büyüme rakamlarına yansımıştır. Dünya büyüme ortalaması %3,2; AB büyümesi %1,3 iken Türk dünyası %5 ile %8 aralığında büyümüştür.

Ancak enflasyon ve işsizlik TDT bünyesinde sadece Türkiye’de %30 seviyesindedir. Bu durumu etkileyen en önemli unsur %30’u aşan gıda enflasyonu ile ortaya çıkmaktadır.

Burada en belirleyici faktör, eğitim ve ArGe seviyesidir. Bunun doğal sonucu insani gelişme göstergelerinde ortaya çıkmaktadır. Japonya Singapur, Güney Kore,Finlandiya ve İsveç’in yakaladığı 250-280 aralığındaki gelişmişlik skorları TDT içinde geri durumdadır. En iyi durumdaki Kazakistan ve Türkiye 230 seviyesindedir. Özbekistan ve Türkmenistan 170 puandadır.

Bu durum ticaret, eğitim ve iş birlikleri ile çözümlenebilecektir.”

Konferansın devamında İbrahim Attila Acar, dinleyicilerin konu çerçevesindeki soruların cevapladı.

Konferans, Attila Acar Hocamıza Vakıf Yönetim Kurulu Üyemiz Hüseyin Tavukçu tarafından yayınlarımızdan “Son Yüzyılın Büyük Türkçüsü Turan Yazgan” ve “Türk Dünyası’nda Dün , Bugün, Yarın” adlı eserleri takdimi toplu fotoğraf çekimiyle sona erdi.